 |
| Ποιος αγοράζει τα χωράφια μας; |
Παγκοσμίως, σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης GRAIN, τουλάχιστον 350 εκατ. στρέμματα αγροτικής γης σε 66 χώρες έχουν περάσει σε ξένη ιδιοκτησία τα τελευταία χρόνια
Όμως, πίσω από την έκρηξη των τιμών κρύβεται ένα κρίσιμο ερώτημα που έχει αρχίσει να θορυβεί τις κυβερνήσεις: Σε ποιανού τα χέρια καταλήγει τελικά η αγροτική γη που παράγει την τροφή μας;
Η πιο ηχηρή απόδειξη ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει, έρχεται από τις ΗΠΑ. Στα τέλη Ιανουαρίου 2026, το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA) προχώρησε σε μια κίνηση με τεράστιο γεωπολιτικό βάρος: Εγκαινίασε μια νέα διαδικτυακή πύλη (online portal) με αποκλειστικό σκοπό την παρακολούθηση της ιδιοκτησίας αμερικανικής αγροτικής γης από ξένους. Δεν πρόκειται απλώς για μια γραφειοκρατική καταγραφή. Είναι μια κίνηση εθνικής άμυνας.
Η αμερικανική κυβέρνηση συνειδητοποίησε ότι τεράστιες εκτάσεις περνούν στα χέρια ξένων funds και κρατικών οντοτήτων, με το βλέμμα συχνά στραμμένο στην Κίνα και τη Μέση Ανατολή. Η ετήσια έκθεση AFIDA 2024 αποκαλύπτει ότι ξένοι κατέχουν 46 εκατ. acres (περίπου 186 εκατ. στρέμματα) αμερικανικής αγροτικής γης — και η έκθεση περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για Κίνα, Ρωσία, Ιράν και Βόρεια Κορέα. Κάποιοι πιστεύουν πως η τροφή είναι το νέο όπλο, και όποιος ελέγχει τη γη, ελέγχει την παραγωγή.
Την ίδια στιγμή, η αγορά του Αγροτικού Real Estate στις ΗΠΑ ζει πρωτοφανείς στιγμές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι αξίες της αγροτικής γης διατηρήθηκαν απόλυτα ανθεκτικές το 2025, ακόμα και όταν η γενικότερη ζήτηση δεν παρουσίαζε ακρότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις τον Φεβρουάριο του 2026, τεράστιες εκτάσεις βγαίνουν στο «σφυρί» μέσω δημοπρασιών, προσελκύοντας όχι μόνο αγρότες, αλλά κολοσσιαίους θεσμικούς επενδυτές.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ενδεχομένως η γη προσφέρει τρία πράγματα που λατρεύουν οι επενδυτές: Προστασία από τον πληθωρισμό, σταθερή απόδοση μέσω ενοικίων και τη σιγουριά ότι πρόκειται για έναν πόρο σε απόλυτη στενότητα …
Δεν αυξάνεται αλλά ούτε και μειώνεται …
Τι γίνεται στην Ευρώπη όμως;
Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Από το 2017 η Κομισιόν έχει εκδώσει ερμηνευτική ανακοίνωση για την αγορά αγροτικής γης -χωρίς ωστόσο να ακολουθήσει δεσμευτική νομοθεσία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ήδη επισημάνει τότε ότι το 52% της γεωργικής γης της ΕΕ βρίσκεται στα χέρια μόλις του 3% των ιδιοκτητών. Οκτώ χρόνια αργότερα, η κατάσταση παραμένει χωρίς κοινοτική απάντηση. Πολλές χώρες έχουν θεσπίσει περιορισμούς στη μεταβίβαση αγροτικής γης σε αλλοδαπούς επενδυτές.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συζήτηση εντείνεται. Τον Απρίλιο του 2025, Ευρωπαίοι βουλευτές κατέθεσαν ερωτήσεις προς την Κομισιόν για τις επιπτώσεις της συγκέντρωσης γης σε αγροτικές περιοχές, ζητώντας μέτρα προστασίας των μικροϊδιοκτητών. Παρ' όλα αυτά, δεν υπάρχει ακόμη ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας. Η Ευρώπη αφήνει στα κράτη-μέλη την ευθύνη, χωρίς κοινή στρατηγική και αυτό μάλλον είναι ένα κενό που αξίζει να καλυφθεί επειγόντως.
Τι γίνεται όμως στην Ελλάδα;
Η χώρα μας διαθέτει περίπου 30 εκατ. στρέμματα καλλιεργήσιμης γης συνολικά. Κατά τον Υπουργό Περιβάλλοντος, 6 εκατ. στρέμματα -δηλαδή το 20%, βρίσκονται ήδη σε εγκατάλειψη. Αυτό το εκπληκτικό μέγεθος αντικατοπτρίζει τη βαθιά κρίση του πρωτογενούς τομέα και τις ελλείψεις σε πολιτική γης.
Είχαμε γράψει 6.000.000 στρέμματα εγκαταλελειμμένης γης στην Ελλάδα - Ποιος θα τα πάρει;
Παράλληλα, η αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας συμπιέζεται από τις επιθετικές εξαγορές και τις μακροχρόνιες μισθώσεις για εγκατάσταση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Πρόκειται για γη που σπερνόταν με όσπρια και σιτηρά και τώρα μετατρέπεται σε ενεργειακά πάρκα. Τα επενδυτικά σχήματα αυτά, προσφέρουν ενοίκια ή τιμές αγοράς που ο μέσος Έλληνας παραγωγός, και ειδικά ο νέος αγρότης που προσπαθεί να μπει στο επάγγελμα, δεν μπορεί με τίποτα να ανταγωνιστεί.
Η τάση αυτή επιβεβαιώνεται και από τα πρόσφατα deals στην ελληνική αγορά: funds εισέρχονται πλειοψηφικά σε αγροτοβιομηχανικές επιχειρήσεις, ενώ φαίνεται πως σταδιακά σχηματίζονται ή θα σχηματιστούν μεγάλες κοινοπραξίες γύρω από στρατηγικούς τομείς όπως το ελαιόλαδο. Το αποτέλεσμα είναι η «ασφυξία» του πρωτογενούς τομέα. Η γη φεύγει από τα χέρια του παραγωγού και περνά στα χέρια ενεργειακών κοινοπραξιών ή εταιρικών funds που βλέπουν το χωράφι αποκλειστικά ως επενδυτικό προϊόν και όχι ως μέσο διατροφικής αυτάρκειας.
Η επισιτιστική ασφάλεια μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από τις επιδοτήσεις της ΚΑΠ ή τα εργαλεία ψηφιακής γεωργίας. Κρίνεται, πρωτίστως, από το ιδιοκτησιακό καθεστώς της γης της. Χρειάζεται επείγουσα δράση σε τρία επίπεδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΕ οφείλει να δημιουργήσει ένα ενιαίο πλαίσιο ελέγχου της συγκέντρωσης αγροτικής γης, με κοινά κριτήρια διαφάνειας για ξένες επενδύσεις, ακριβώς όπως κάνουν πλέον οι ΗΠΑ.
Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα χρειάζεται εθνικό κτηματολόγιο αγροτικής γης που να καταγράφει σε πραγματικό χρόνο τις μεταβολές ιδιοκτησίας, τις μισθώσεις και τις δεσμεύσεις για ΑΠΕ. Σε πρακτικό επίπεδο, τα εγκαταλελειμμένα στρέμματα πρέπει να επιστρέψουν στην παραγωγή, μέσω κινήτρων για νέους αγρότες και συλλογικών σχημάτων εκμετάλλευσης και όχι να αποτελέσουν εύκολη λεία για επενδυτικά κεφάλαια.
Αν η Ευρώπη και η Ελλάδα δεν θεσπίσουν γρήγορα μηχανισμούς ελέγχου και προστασίας της αγροτικής γης, σε λίγα χρόνια οι παραγωγοί μας θα είναι απλώς ακτήμονες υπάλληλοι στα χωράφια κάποιων πολύ μεγάλων εταιρειών.
Ιωάννης Περουλάκης
Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας - MBA, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Τροφίμων και Γεωργίας - insider.gr