Οι έντονες βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών έχουν ανοίξει ξανά μια παλιά συζήτηση στον αγροτικό κόσμο της Λέσβου: τι συμβαίνει όταν το έδαφος κορεστεί από νερό και οι καλλιέργειες αρχίσουν να κινδυνεύουν. Με αφορμή σχετική συζήτηση σε ραδιοφωνική εκπομπή της ΕΡΤ ο Μιχάλης Λημναίος μας θυμίζει μια σχεδόν ξεχασμένη τεχνική των αγροτών του νησιού: τα περίφημα «γκέρτσια».
 |
| Τα «γκέρτσια» της Λέσβου - Η παλιά σοφία των αγροτών που έσωζε τις ελιές από τα νερά (φωτογραφία/lesvosnews.net) |
γράφει ο Μιχάλης Στ. Λημναίος - lesvosnews.net
ΤΑ «ΓΚΕΡΤΣΙΑ» ΣΤΟΥΣ ΕΛΑΙΩΝΕΣ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ
Την επίδραση των υπερβολικών βροχοπτώσεων της τελευταίας περιόδου, στην υγεία των δενδρωδών καλλιεργειών, σκέφτηκε να αναδείξει η καλή δημοσιογράφος Μυρσίνη Τζινέλλη.
Κι έτσι, σε πρόσφατη πρωινή εκπομπή του τοπικού ραδιοφωνικού σταθμού της ΕΡΤ, είχε καλεσμένο τον γνωστό γεωπόνο της Λέσβου, τον Βασίλη Γάλλο, προκειμένου να κουβεντιάσουν το θέμα.
Στην εκπομπή ειπώθηκε, μεταξύ των άλλων, πως ο υπόγειος ορίζοντας των εδαφών είναι κορεσμένος από τα βρόχινα νερά, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, ανάλογα βέβαια και με την φύση των εδαφών (αμμώδη ή αργιλώδη, κλπ.).
Και πως υπάρχουν περιπτώσεις, που τα νερά της βροχής λιμνάζουν στην επιφάνεια του εδάφους, από αδυναμία της γης να τα απορροφήσει. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ρίζες των λογής δέντρων που βρίσκονται σε μακρόχρονη επαφή με νερά, «πνίγονται», με το ενδεχόμενο να καταστραφούν. Αλλά και ο αερισμός του εδάφους, χρήσιμος για την ανάπτυξη των φυτών, διαταράσσεται.
Γι αυτό, ο γεωπόνος συνέστησε, πως σε περιοχές, που λόγω της φύσης της επιφάνειας του εδάφους, υπάρχει ο κίνδυνος να κατακρατούνται επιφανειακά νερά, να ανοίγονται επιφανειακά αυλάκια, με σκοπό την άμεση αποστράγγιση.
Σωστή και εύκολα εφαρμόσιμη η μέθοδος που προτάθηκε. Χωρίς μεγάλο κόστος με τα σημερινά τεχνικά δεδομένα.
Μας έρχεται στο νου όμως, μία μέθοδος παλιά, που εφαρμόζονταν σε χωράφια που «νερόπιαναν». Και βρίσκονταν βέβαια σε κάμπους ή υψίπεδα, σε οριζόντια εδάφη δηλαδή. Είτε σε ελαιοκαλλιέργειες ή και σε χωράφια με σπαρτά.
Περισσότερο βέβαια στους ελαιώνες, μιας και σε παλαιότερες δεκαετίες η καλλιέργεια της ελιάς ήταν πολύ προσοδοφόρα. Γιατί και η μέθοδος που εφαρμόζονταν ήταν σχετικά δαπανηρή.
Μιλάμε για μία μέθοδο υποστράγγισης. Ανοίγονταν μία τάφρος με βάθος γύρω στο ένα μέτρο και πλάτος σαράντα με πενήντα πόντους. Ξεκινούσε από την περιοχή που μάζευε τα επιφανειακά νερά και έφθανε σε κάποιον αποδέκτη σε χαμηλότερη στάθμη. Κάποιο χαντάκι περιφερειακά του χωραφιού, κάποιο γειτονικό ρέμα ή ακόμα και σε επικλινές έδαφος.
 |
| (φωτογραφία/lesvosnews.net) |
Στον πυθμένα της τάφρου τοποθετούνταν πέτρες διαφόρων μεγεθών, που κάλυπταν τριάντα με σαράντα πόντους από το συνολικό βάθος. Οι πέτρες καλύπτονταν με μία στρώση κλαδιά, συνήθως από αγριελιά. Και το υπόλοιπο τμήμα γεμίζονταν με χώμα από τα προϊόντα της εκσκαφής.
Με τον τρόπο αυτό τα επιφανειακά νερά περνούσαν από την πλημμυρισμένη επιφάνεια του εδάφους στον βυθό της σκεπασμένης τάφρου και μέσα από τα κενά που υπήρχαν ανάμεσα στις τοποθετημένες πέτρες, εκβάλλονταν στον αποδέκτη. Έτσι όσα νερά δεν μπορούσε να απορροφήσει πλέον η κορεσμένη γη, απομακρύνονταν, με συνέπεια να ανασαίνει το ριζικό σύστημα των δέντρων ή των σπαρτών.
Μαθαίνουμε από γεροντότερους, πως στις δεκαετίες του πενήντα και εξήντα και ακόμα παλαιότερα βέβαια, δούλευαν σκαφτιάδες από το πρωί ίσαμε το βράδυ, με μεροκάματο είκοσι δραχμές της εποχής, για να δημιουργήσουν αυτές τις αφανείς υποδομές, που μαζί με τις άλλες εμφανείς υποδομές με τις πέτρινες αναβαθμίδες, (τα «σέτια» ή τις «ποδόμες», όπως αποκαλούνται στην ντοπιολαλιά μας), παρέδωσαν στις επόμενες γενιές τον απέραντο Ελαιώνα της Λέσβου.
«Υπόγειες τάφροι αποστράγγισης» θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε στην κοινή νεοελληνική γλώσσα αυτά τα συστήματα. Ενώ στα χωριά μας έχει επικρατήσει ο όρος «γκέρτσια», που έχει μεταφερθεί από τους μικρασιάτες πρόσφυγες και έχει, όπως τόσες άλλες ξενόφερτες λέξεις, ενσωματωθεί στην ντοπιολαλιά μας.