 |
| Ο Kumar Sheth άφησε πίσω του μια καριέρα γραφείου και στράφηκε στη γεωργία, ξεκινώντας από το μηδέν |
Ένας άνθρωπος χωρίς καμία σχέση με τη γεωργία
Ο ίδιος παραδέχεται ότι δεν είχε καμία σχέση με τον αγροτικό κόσμο.
Γεννήθηκε στην Ινδία και σπούδασε λογιστική. Πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια εγκαταστάθηκε στην Κένυα για να στηρίξει την οικογένειά του. Η καθημερινότητά του περιστρεφόταν γύρω από αριθμούς και ισολογισμούς, όχι γύρω από καλλιέργειες. «Δεν είχα ασχοληθεί ποτέ με φυτά», λέει. «Ούτε καν έναν κήπο δεν είχα φροντίσει».
Σήμερα, ο ίδιος άνθρωπος έχει περάσει από περισσότερες από 4.000 εκμεταλλεύσεις σε Κένυα, Ουγκάντα, Ρουάντα και Γκάνα. Παράγει και διαθέτει επτά πιστοποιημένα βιολογικά προϊόντα διαχειρίζεται δικές του καλλιέργειες και αποτελεί μια από τις πιο ενεργές φωνές που προωθούν μια γεωργία με αφετηρία το έδαφος.
Η πορεία του δεν ξεκίνησε με κάποιο μεγάλο σχέδιο, αλλά από μια απλή συζήτηση.
Η συζήτηση που άλλαξε τα πάντα
Η καθοριστική στιγμή ήρθε σε μια επίσκεψη σε φάρμα, στο πλαίσιο εκτίμησης της αξίας της. Ο Sheth είχε γνωρίσει έναν παραγωγό που ενδιαφερόταν για εξαγωγές και κάθισαν να συζητήσουν μια πιθανή συνεργασία. Η συμφωνία δεν προχώρησε, αλλά κάτι άλλο ξεκίνησε εκείνη τη στιγμή.
«Ο ηλικιωμένος παραγωγός άρχισε να μιλά για τα θρεπτικά στοιχεία του εδάφους, για ασφαλή τρόφιμα, για μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία», θυμάται ο Sheth. «Μου έστειλε κάποια βίντεο. Είδα ένα, μετά άλλο ένα… στο τέλος είχα δει εκατοντάδες.»
Ακολούθησαν μήνες προσωπικής μελέτης με βίντεο, επιστημονικά άρθρα και επαφές με γεωπόνους και ειδικούς του εδάφους. Άρχισε να καταλαβαίνει πώς λειτουργούν οι μικροοργανισμοί, τι φθείρει το έδαφος με την πάροδο του χρόνου και γιατί εκτάσεις που κάποτε έδιναν υψηλές αποδόσεις αρχίζουν σταδιακά να χάνουν τη δυναμική τους. Όσο προχωρούσε, γινόταν όλο και πιο ξεκάθαρο ότι οι περισσότεροι παραγωγοί αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα ενός «άρρωστου» εδάφους χωρίς να εξετάζουν την αιτία.
Με αφετηρία αυτή τη συνειδητοποίηση, ίδρυσε την εταιρεία Food for Soil Africa Ltd. Η δραστηριότητά του βασίστηκε στην προμήθεια πρώτων υλών για βιολογικές εισροές από την Ινδία και στην εξασφάλιση των απαραίτητων πιστοποιήσεων από τους αρμόδιους φορείς της Κένυας, KEPHIS και PCPB, καθώς και από το KOAN (Kenya Organic Agriculture Network), με στόχο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η υγεία του εδάφους.
 |
| ο Kumar Sheth παρατηρώντας τις βιολογικές καλλιέργειες |
«Νόμιζα ότι θα ήταν εύκολο», λέει. «Μετά κατάλαβα ότι δεν είναι.»
Οι μικροκαλλιεργητές, όπως διαπίστωσε, τα είχαν ξανακούσει όλα. Η μία εταιρεία μετά την άλλη ερχόταν με ένα «θαυματουργό» προϊόν που υποτίθεται ότι θα έλυνε τα πάντα και σπάνια συνέβαινε κάτι τέτοιο. Ένας γεωπόνος πήγαινε στο χωράφι, τόνιζε τους κινδύνους από εχθρούς και ασθένειες, πρότεινε ένα πρόγραμμα ψεκασμών και έφευγε. Ο παραγωγός πλήρωνε, αλλά το πρόβλημα έμενε. Και η δυσπιστία μεγάλωνε.
Κάποιοι παραγωγοί τον άκουγαν ευγενικά, συμφωνούσαν, αλλά δεν άλλαζαν τίποτα. Άλλοι δοκίμαζαν τα προϊόντα του και στη συνέχεια δεν τον πλήρωναν. «Έχω περισσότερους από 150 παραγωγούς που δεν με πλήρωσαν ποτέ», λέει, σηκώνοντας τους ώμους.
Αυτή η εμπειρία τον οδήγησε να ξανασκεφτεί τη βάση της προσέγγισής του. Η πώληση προϊόντων από μόνη της δεν αρκούσε. Έπρεπε πρώτα να χτιστεί εμπιστοσύνη.
Η λογική της φροντίδας του εδάφους
Στο επίκεντρο της δουλειάς του Sheth βρίσκεται μια βασική αντίληψη. Το έδαφος είναι ζωντανό και χρειάζεται ουσιαστική φροντίδα, όχι απλώς εφαρμογές χημικών κάθε φορά που εμφανίζεται ένα πρόβλημα.
Όπως επισημαίνει, η σύγχρονη γεωργία συχνά περιορίζεται στη διαχείριση των συμπτωμάτων, όπως εχθροί, ασθένειες ή μειωμένες αποδόσεις, χωρίς να εξετάζει τι τα προκαλεί. Για τον ίδιο, το βάρος πέφτει στη σωστή ενίσχυση του εδάφους, με οργανική ουσία, μικροβιακούς πληθυσμούς και ισορροπημένη θρέψη. Οι εισροές έχουν ρόλο, αλλά δεν είναι το κεντρικό ζήτημα. Αυτό που καθορίζει το αποτέλεσμα είναι η κατάσταση του εδάφους.
Η προσέγγισή του ξεκινά πάντα από τον ίδιο τον παραγωγό, όχι από το χωράφι. «Δεν είμαι εδώ για να σου πουλήσω κάτι», λέει. «Θέλω να καταλάβω κάτι απλό, τι πραγματικά σου έμεινε στο τέλος της περασμένης χρονιάς;» Πρόκειται για μια ερώτηση που φέρνει μαζί τη ματιά του λογιστή και την καθημερινότητα του αγρότη και οδηγεί κατευθείαν στην ουσία, αν τελικά η καλλιέργεια αφήνει εισόδημα σε αυτόν που τη δουλεύει.
Από σύμβουλος έγινε και ο ίδιος παραγωγός
Κάποια στιγμή συνειδητοποίησε ότι οι συμβουλές από μόνες τους δεν αρκούν. «Οι παραγωγοί δεν εμπιστεύονται τα λόγια, εμπιστεύονται το αποτέλεσμα», λέει. Έτσι αποφάσισε να καλλιεργήσει ο ίδιος.
Νοίκιασε μια έκταση περίπου 64 στρεμμάτων στην περιοχή Tharaka Nithi, σε συνθήκες ξηρικής καλλιέργειας όπου τίποτα δεν είναι δεδομένο, και έσπειρε φασόλια mung, αμπελοφάσουλα, ρεβίθια και κεχρί. Η πορεία, όπως λέει, είχε συνεχείς ανατροπές. «Πρώτα δεν έβρεχε, μετά ήρθαν πλημμύρες. Και στη συνέχεια, μέρος της παραγωγής το πήρε ο ίδιος ο ιδιοκτήτης του χωραφιού», λέει. «Πάλι από την αρχή.»
Ο στόχος όμως δεν ήταν να πετύχει το τέλειο αποτέλεσμα, αλλά να αποδείξει στην πράξη τι λειτουργεί. Σήμερα διαχειρίζεται αρκετές καλλιέργειες που λειτουργούν ως παραδείγματα στην πράξη. Οι παραγωγοί μπορούν να δουν τις πρακτικές του σε πραγματικές συνθήκες, όχι σε ελεγχόμενα πειράματα. «Ελάτε να δείτε», τους λέει. «Δεν είναι θεωρία.»
Μια διαφορετική λογική για μεγαλύτερη παραγωγή
Στα χωράφια του Sheth, η μονοκαλλιέργεια δίνει τη θέση της σε ένα σύστημα όπου διαφορετικές καλλιέργειες συνδυάζονται στον ίδιο χώρο και αξιοποιούν διαφορετικά ύψη και επίπεδα ανάπτυξης.
Ο ίδιος οργανώνει την καλλιέργεια έτσι ώστε το χωράφι να «δουλεύει» σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Όπως λέει, όταν η παραγωγή απλώνεται σε διαφορετικές ζώνες του ίδιου αγροτεμαχίου, αυξάνονται και οι δυνατότητες εισοδήματος.
Κοντά στο έδαφος καλλιεργούνται κρεμμύδια, σκόρδα και τζίντζερ. Πιο πάνω αναπτύσσεται το passion fruit, που στηρίζεται σε πασσάλους ή άλλες απλές κατασκευές. Στο ανώτερο επίπεδο μεγαλώνουν οι παπάγιες. Επειδή κάθε καλλιέργεια έχει διαφορετικό ρυθμό ανάπτυξης και διαφορετικό χρόνο συγκομιδής, ο παραγωγός μπορεί να συλλέγει προϊόν σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του έτους, φτάνοντας ακόμη και τους έξι κύκλους παραγωγής στο ίδιο κομμάτι γης μέσα σε έναν χρόνο.
 |
| βιολογικές καλλιέργειες στην Κένυα |
Κάτω από αυτή τη δομή, το έδαφος δέχεται ιδιαίτερα προσεγμένη φροντίδα. Δημιουργούνται υπερυψωμένες λωρίδες καλλιέργειας με κομπόστ πλούσιο σε οργανική ουσία, biochar και στρώσεις που ενισχύουν τη μικροβιακή δραστηριότητα. Όπως λέει ο Sheth, όταν το έδαφος θρέφεται σωστά, ακόμη και η εντατική καλλιέργεια μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να το εξαντλεί.
Η οικονομική πλευρά που συχνά μένει εκτός συζήτησης
Το υπόβαθρό του στη λογιστική επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο που βλέπει κάθε επιλογή στο χωράφι και, όπως λέει, αυτό είναι συχνά που λείπει από πολλούς παραγωγούς.
«Το βασικό πρόβλημα είναι ότι πολλοί δεν καταγράφουν το κόστος τους», εξηγεί. «Δεν έχουν σαφή εικόνα για το τι ξοδεύουν και τι τελικά τους αποδίδει κάθε τετραγωνικό μέτρο.»
Σε μια επίσκεψη στην περιοχή Eldama Ravine, συνάντησε μια παραγωγό, τη Chella, που αναζητούσε βιολογικό λίπασμα για μήλα, ανανάδες, σταφύλια και πορτοκάλια. Εκείνος αξιοποίησε υλικά που υπήρχαν ήδη γύρω της. Φρέσκια κοπριά από ντόπιες φυλές βοοειδών, ξερά φύλλα και κλαδιά από το ίδιο το αγρόκτημα, αλλά και υπερώριμα μάνγκο και υπολείμματα μπανάνας από έναν κοντινό πάγκο.
Στη διαδρομή εντόπισε μεταφορείς κάρβουνου και ζήτησε τη σκόνη που περίσσευε, ενώ συνέλεξε πριονίδι από ένα τοπικό πριονιστήριο και στάχτη από νοικοκυριά που χρησιμοποιούσαν καυσόξυλα. Με αυτά τα υλικά κατάφερε να παρασκευάσει έναν τόνο πλούσιου σε θρεπτικά στοιχεία βιολογικού λιπάσματος με κόστος κάτω από 100 δολάρια, δηλαδή ένα μικρό μέρος της τιμής ενός αντίστοιχου εμπορικού προϊόντος.
«Εκεί βρίσκεται η διαφορά», λέει. «Δεν είναι μόνο το πώς καλλιεργείς, αλλά και το αν καταλαβαίνεις τι κρύβεται από πίσω οικονομικά.»
Πως στήνεται μια αγορά που να δουλευει για το παραγωγό
Η παραγωγή είναι μόνο η μισή ιστορία. Η αγορά είναι το άλλο μισό και για τους μικροκαλλιεργητές συχνά το πιο δύσκολο κομμάτι.
Μέσα από χιλιάδες επισκέψεις σε φάρμες, ο Sheth βλέπει να επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο. Ένας παραγωγός καλλιεργεί ένα μόνο προϊόν σε όλο το χωράφι του. Όταν έρθει η συγκομιδή, το ίδιο έχουν κάνει και οι γείτονές του. Η αγορά γεμίζει, οι τιμές πέφτουν και ο παραγωγός αναγκάζεται να απευθυνθεί σε μεσάζοντες και να δεχτεί ό,τι του προσφέρουν. Και μετά ο κύκλος ξεκινά ξανά.
Η απάντησή του βασίζεται σε μια πιο άμεση σχέση με τον καταναλωτή, αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «μοντέλο οικογενειακού παραγωγού». Δημιουργεί ένα σταθερό δίκτυο από 200 έως 300 νοικοκυριά σε αστικές περιοχές, που θέλουν συνεχή πρόσβαση σε φρέσκα, βιολογικά προϊόντα. Σε αυτά προσφέρει 15 έως 20 διαφορετικές καλλιέργειες όλο τον χρόνο, με παραδόσεις δύο φορές τον μήνα. Έτσι ο καταναλωτής έχει σταθερή τροφοδοσία και ο παραγωγός ένα πιο προβλέψιμο εισόδημα, χωρίς μεσάζοντες και χωρίς τις απότομες πτώσεις τιμών.
Το δοκίμασε πρώτα ο ίδιος, πουλώντας μάνγκο πόρτα-πόρτα από το αυτοκίνητό του. «Μου έλεγαν ότι τρελάθηκα», λέει. «Αλλά κάποιες φορές κάνεις αυτό που χρειάζεται.»
Το έδαφος λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες παντού
Πέρυσι, ο Sheth δέχτηκε πρόσκληση να συμμετάσχει σε ένα podcast για τη βιολογική γεωργία. Χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία, μίλησε για το έδαφος, την καλλιέργεια και τη δική του προσέγγιση. Η συζήτηση διαδόθηκε γρήγορα και το τηλέφωνό του άρχισε να χτυπά συνεχώς.
Σύντομα παραγωγοί από διαφορετικά μέρη του κόσμου άρχισαν να επικοινωνούν μαζί του και να δοκιμάζουν στην πράξη όσα πρότεινε. Ένας παραγωγός στην Καραϊβική, ακολουθώντας απλές πρακτικές για υγρά σκευάσματα από πράσινη φυτική μάζα, εσπεριδοειδή και γλυκά φρούτα, πέτυχε την καλύτερη παραγωγή μαρουλιού που είχε ποτέ. Στην Ισπανία, ένας καλλιεργητής ζήτησε καθοδήγηση για ελαιώνες που δεν απέδιδαν.
«Τότε κατάλαβα», λέει, «ότι το έδαφος λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο παντού. Οι αρχές είναι ίδιες.»
Ένας στόχος που ξεπερνά το χωράφι
Ο Sheth δεν μετρά την επιτυχία με βάση τα έσοδα, αλλά με το πόσους παραγωγούς μπορεί να επηρεάσει. «Θέλω να βοηθήσω ένα εκατομμύριο παραγωγούς», λέει. «Αυτός είναι ο στόχος μου».
Σκοπεύει να δραστηριοποιηθεί σε δεκαπέντε χώρες, να αξιοποιήσει εργαλεία δορυφορικής παρακολούθησης για το έδαφος και να αυτοματοποιήσει σε έναν βαθμό τη συμβουλευτική υποστήριξη. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας θα παραμείνει στο επίκεντρο.
Συνεχίζει να διανύει 400 έως 500 χιλιόμετρα με μηχανή για να επισκέπτεται φάρμες. Κάθεται με τους παραγωγούς, ακούει και μοιράζεται μαζί τους το φαγητό. «Δεν υπάρχει παραγωγός που να με άφησε να φύγω χωρίς να με κεράσει κάτι», λέει. «Αυτή η φιλοξενία και η ζεστασιά έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα».
Η ιστορία του Kumar Sheth αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που συχνά παρουσιάζεται για τη γεωργία και σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει στο χωράφι. Δείχνει επίσης τι μπορεί να προκύψει όταν κάποιος χωρίς αγροτικό υπόβαθρο, αλλά με καθαρή σκέψη και κατανόηση των αριθμών, προσπαθεί να καλύψει αυτό το κενό.
Η συμβουλή του προς όσους θέλουν να ασχοληθούν με τη γεωργία είναι ξεκάθαρη. Να φροντίζουν το έδαφος που στηρίζει την παραγωγή τους και εκείνο θα ανταποδώσει.