 |
| Η εγκύκλιος για την απεμπλοκή του Δημοσίου από διεκδικήσεις αγροτεμαχίων |
Η εγκύκλιος δίνει διευκρινίσεις για την εφαρμογή των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026 (Α΄ 57), σχετικά με τη μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου σε ακίνητα που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του νόμου 4061/2012 (Α΄66) έναντι τρίτων.
Καθορίζει ποιες περιπτώσεις καλύπτονται και ποιες εξαιρούνται, ποια έγγραφα αρκούν για να αποδείξει ο πολίτης το δικαίωμά του και πώς θα κινηθεί η Διοίκηση, ώστε να μην ξαναβρεθεί κανείς αντιμέτωπος με το ίδιο το κράτος για τη δική του γη. Οι υπηρεσίες καλούνται επίσης να χορηγούν αμελλητί τις βεβαιώσεις και τα έγγραφα που ζητά ο πολίτης.
Η παρούσα εγκύκλιος ρυθμίζει αποκλειστικά και μόνο τα ακίνητα που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Οι διατάξεις του παρόντος δεν εφαρμόζονται σε ακίνητα (αγροτεμάχια) τα οποία, κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος:
α) εμπίπτουν στον ν. 998/1979 (Α΄ 289), περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας (άρα όσα αγροτεμάχια εμπίπτουν στο δασικό χάρτη - που είναι προγενέστερος του παρόντος - και έχουν χαρακτηριστεί ως δασικά δεν έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν την συγκεκριμένη ρύθμιση)
β) βρίσκονται εντός οριοθετημένου υδατορέματος, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4258/2014 (Α΄ 94), περί διαδικασίας οριοθέτησης ή εντός ζώνης πενήντα (50) μέτρων από τις οριοθετημένες όχθες αυτού, καθώς και εντός αιγιαλού, παραλίας, όχθης, παρόχθιας ζώνης ή πυθμένα (άρα δεν περιλαμβάνονται στην ρύθμιση όσα αγροτεμάχια είναι σε απόσταση 50 μέτρων από μη πλεύσιμους ποταμούς, χείμαρρους, ρέματα και ρυάκια)
γ) αποτελούν πράγματα εκτός συναλλαγής, είτε ανήκουν στην κυριότητα, διοίκηση και διαχείριση του Δημοσίου, κατά το άρθρο 7 του Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς (ν. 4858/2021, Α΄ 220), περί κυριότητας, διοίκησης και διαχείρισης σε ακίνητα μνημεία, οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και εν γένει ακίνητα πολιτιστικής κληρονομιάς, είτε είναι εκτός συναλλαγής κατά το άρθρο 966 του Αστικού Κώδικα».
Γίνεται μνεία ότι στο άρθρο 966 του Αστικού Κώδικα ορίζεται ότι «Πράγματα εκτός συναλλαγής είναι τα κοινά σε όλους, τα κοινόχρηστα και τα προορισμένα στην εξυπηρέτηση δημόσιων, δημοτικών, κοινοτικών ή θρησκευτικών σκοπών». Επισημαίνεται, ότι σύμφωνα με τη νομολογία «Κοινά» σε όλους σύμφωνα με τη νομολογία είναι π.χ. η θάλασσα, ο ατμοσφαιρικός αέρας κ.α., «Κοινόχρηστα» είναι π.χ. τα νερά με ελεύθερη και αέναη ροή, οι οδοί (δρόμοι κάθε κατηγορίας: εθνικοί, δημοτικοί, κοινοτικοί, αγροτικοί, οι πλατείες, οι γιαλοί (παραλίες), τα λιμάνια και οι όρμοι, οι όχθες πλεύσιμων ποταμών, οι μεγάλες λίμνες και οι όχθες τους κ.α., ενώ «Πράγματα προορισμένα για εξυπηρέτηση δημοσίων/θρησκευτικών σκοπών» είναι π.χ. πράγματα που ανήκουν στο Κράτος ή σε ΟΤΑ (π.χ. δημόσια κτίρια, σχολεία, νοσοκομεία), χώροι λατρείας (π.χ. Ιεροί Ναοί, νεκροταφεία) κ.λ.π.
Άρθρο 12: Μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου έναντι τρίτων και αναγνώριση εμπράγματων δικαιωμάτων τρίτων
Το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα έναντι τρίτων και απέχει από την άσκηση αγωγών της παραγρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α΄ 275) στις κάτωθι περιπτώσεις:
Α) ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ
● Περίπτωση β’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026:
«12. 1. β) ο τρίτος κατέχει το ακίνητο μετά από προσωρινό παραχωρητήριο ή έναρξη διαδικασίας διανομής, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών διανομών από οποιαδήποτε αιτία, καθώς και των διανομών αγροκτημάτων και συνοικισμών σε γηγενείς κληρούχους που έγιναν μετά τη δημοσίευση του ν. 18/1944 (Α΄ 14), από το Δημόσιο προς τον τρίτο ή τον δικαιοπάροχό του, υπό την προϋπόθεση ότι η παραχώρηση ή η διανομή δεν ολοκληρώθηκε χωρίς υπαιτιότητα του δικαιούχου».
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 2 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 2. Η προϋπόθεση της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται από τον προσωρινό τίτλο ή τη διοικητική πράξη της ατελούς μεταβίβασης ή τους πίνακες διανομών ή σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας».
● Περίπτωση γ’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 1. γ) επί ακινήτων που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του: γα) απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 ή γβ) συντρέχουν οι προϋποθέσεις των υποπερ. ββ), γγ) ή δδ) της περ. α), της περ. β) ή της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (Α΄ 66), περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο».
Γίνεται μνεία, ότι η υποπερίπτωση γα) της περίπτωσης γ) της παραγρ. 1 αφορά στην απόκτηση κυριότητας βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993. Πρόκειται για αυτοτελή προϋπόθεση, η οποία επαναλαμβάνει, ως προς το χρονικό ορόσημο, εκείνο της επαχθούς αιτίας της περ. α) της ίδιας παραγράφου του άρθρου 12, εξειδικευμένη στην περίπτωση γ, όμως, στα ακίνητα διαχείρισης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (και για το λόγο αυτό δεν παρατίθεται καθόλου στην εν λόγω εγκύκλιο η περίπτωση α). Κρίσιμο στοιχείο είναι η μεταγραφή του τίτλου εντός της ως άνω προθεσμίας, η οποία αποδεικνύεται -κατά την περίπτωση α) της παραγρ. 3 του άρθρου 14- από τον ίδιο τον μεταγεγραμμένο τίτλο. Διευκρινίζεται ότι, στην υποπερίπτωση γα) της περίπτωσης γ) της παραγρ. 1 του άρθρου 12 («απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993»), ο νόμος απαιτεί τίτλο που μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 και δεν προσθέτει, ως προϋπόθεση, την επαχθή αιτία του τίτλου (ήτοι συναλλαγή με οικονομικό αντάλλαγμα όπως η πώληση), διαφοροποιούμενος, ως προς το σημείο αυτό, τόσο από την περίπτωση α) της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026 (που είναι γενική διάταξη, ενώ για τα ακίνητα διαχείρισης ΥΠ.Α.Α.Τ. έχει θεσπιστεί η ειδική περίπτωση γ) της παραγράφου 1), όσο και από την αντίστοιχη υποπερίπτωση αα) της περίπτωσης α) της παραγράφου 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (η οποία διάταξη ισχύει παράλληλα, όπως θα αναφερθεί και παρακάτω).
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026)
«14. 3. Η προϋπόθεση της περ. γ) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται από: α) τον τίτλο, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993 ή β) την πράξη παραχώρησης διοικητικού οργάνου ή το πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής οικοπέδου της Επιτροπής
Αποκαταστάσεων Προσφύγων κυρωμένων διανομών αγροκτημάτων της Χώρας ή σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας, με την οποία διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός, όπως αυτό προκύπτει από τα τηρούμενα αρχεία της και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα, ότι ο ίδιος ή ο δικαιοπάροχός του απέκτησε το ακίνητο ως δικαιούχος οικοπέδου σε συνοικισμό κυρωμένων διανομών αγροκτημάτων της Χώρας, σύμφωνα με το άρθρο 26 του από 29.10.1949 Αγροτικού Κώδικα (Α’ 342) ή την απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (Α’ 66), περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο, βάσει της οποίας ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του κρίθηκε δικαιούχος του οικοπέδου ή του κλήρου ή εφόσον, από τα τηρούμενα αρχεία της αρμόδιας υπηρεσίας και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα, διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός ότι ο ίδιος ή ο δικαιοπάροχός του νέμεται το ακίνητο πριν την 1η Ιανουαρίου 1965 για γεωργική χρήση, η οποία εξακολουθούσε να ασκείται μέχρι την έναρξη ισχύος του άρθρου 22 του ν. 4061/2012».
Στο σημείο αυτό, δέον όπως παρατεθεί απόσπασμα από την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης (Κεφ. Α: Αιτιολογική Έκθεση {σελ. 36}, βλ. Συνημμένο 3) του ν. 5293/2026), σύμφωνα με το οποίο: «…Επιπλέον, διευκρινίζεται ότι, στις περιπτώσεις ατελών παραχωρήσεων ή διανομών εποικιστικών εκτάσεων, η έναρξη της σχετικής διαδικασίας και η ταυτοποίηση της έκτασης πρέπει να προκύπτουν από συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις. Ενδεικτικά, η έναρξη μπορεί να προκύπτει από πράξη κήρυξης απαλλοτρίωσης, πράξη διάθεσης ή απόφαση της αρμόδιας επιτροπής, ενώ η ταυτοποίηση της έκτασης, ιδίως από πίνακα και χάρτη διανομής, πρακτικά ή αποφάσεις της Επιτροπής Οριστικών Διανομών, προσωρινό τίτλο, πρωτόκολλο εγκατάστασης και κάθε άλλη διοικητική πράξη ατελούς μεταβίβασης. Ομοίως, η υπόδειξη ή εγκατάσταση πρέπει να αποδεικνύεται από οποιαδήποτε σχετική διοικητική πράξη ή και έγγραφο, όπως ενδεικτικά: απόφαση επιτροπής απαλλοτριώσεων ή επιτροπής οριστικών διανομών ή καταγραφής σε νομίμως υπογεγραμμένο αλλά μη κυρωμένο κτηματολογικό πίνακα ή πρωτόκολλο εγκατάστασης».
● Περίπτωση δ’ της παραγρ. 1 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 1. δ) κατ' εφαρμογή της αγροτικής εποικιστικής νομοθεσίας, έχει υποδειχθεί στον τρίτο ή σε δικαιοπαρόχους του από δημόσια αρχή, η εγκατάσταση σε συγκεκριμένο ακίνητο, ιδίως στο πλαίσιο διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών».
Σημειώνεται, ότι η απαρίθμηση των διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών είναι -λόγω της χρήσης του όρου «ιδίως» στη διάταξη- ενδεικτική κι όχι περιοριστική.
Απαιτούμενα έγγραφα (βάσει της παραγρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 5293/2026):
«14. 4. Η προϋπόθεση της περ. δ) της παρ. 1 του άρθρου 12 αποδεικνύεται με τη σχετική έγγραφη υπόδειξη ή διαταγή δημόσιας αρχής ή με σχετική βεβαίωση της αρμόδιας υπηρεσίας, με την οποία διαπιστώνεται το πραγματικό γεγονός, όπως αυτό προκύπτει από τα τηρούμενα αρχεία της και τα υποβληθέντα από τον τρίτο έγγραφα».
● Περίπτωση της παραγρ. 2 άρθρου 12 του ν. 5293/2026
«12. 2. Ο τρίτος αναγνωρίζεται δικαστικά ως κύριος έναντι του Δημοσίου, όταν το Δημόσιο δεν έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά την 23η Φεβρουαρίου 1946 και ο ίδιος νέμεται καλόπιστα το ακίνητο με τους όρους του άρθρου 1042 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α΄164) για τουλάχιστον σαράντα (40) έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003. Στον χρόνο νομής του τρίτου προσμετράται και ο χρόνος νομής των δικαιοπαρόχων του που διανύθηκε με τις ίδιες προϋποθέσεις».
Διαβάστε αναλυτικά την εγκύκλιο ΕΔΩ